حسين قرچانلو
318
جغرافياى تاريخى كشورهاى اسلامى ( فارسى )
بيست و چهار هزار دينار است . « 1 » حصن كيفا . قلعهاى است واقع در ساحل جنوبى فرات ميان مصبّ دو رودخانهاى كه از شمال ميّافارقين و ارزن مىآيند . احتمالا واژهاى ارمنى است . اين محل شهر و قلعهء بزرگى است مشرف بر دجله كه ميان آمد و جزيرهء ابن عمر قرار دارد . شهر از دو قسمت در دو كنارهء دجله تشكيل شده و پلى كه مانند آن ، در بزرگى ، در جاهاى ديگر ديده نشده دو قسمت شهر را به هم وصل كرده است . اين پل به شكل طاق بزرگ و واحدى است ، ولى در زير آن دو طاق كوچكتر بر روى دجله قرار دارد ، در اين زمان ( زمان ياقوت ) اين شهر در اختيار مالك آمد از فرزندان داود بن سقمان بن أرتق است . « 2 » ابو الفداء از قول صاحب اللباب مىنويسد : منسوب به حصن كيفا را حصكفى خوانند . « 3 » به نوشتهء حمد الله مستوفى ، حصن كيفا شهرى بزرگ بوده و اكنون خراب است و بعضى قسمتهاى آن آباد و حقوق ديوانىاش هشتاد و دو هزار و پانصد دينار است . « 4 » تلّ فافان . در پنجاه ميلى مشرق حصن كيفا در جانب چپ رود دجله ، در زير تلّ معروف به تلّ فافان شهرى به همين نام بود كه درست در سر پيچ بزرگ دجله به سمت جنوب قرار داشت . « 5 » به نوشته مقدسى ، تلّ فافان از شهرهاى ديار بكر بوده كه در دامنهء كوه ميان دجله و محلى به نام رزم قرار داشته و پيرامون آن باغستانها بوده است ، قيمت اجناس در آن شهر ارزان ، بازارهايش سرپوشيده و ساختمانهايش گلين بوده است . « 6 »
--> ( 1 ) . نزهة القلوب ؛ ص 106 . ( 2 ) . معجم البلدان ؛ ج 2 ، ص 265 . ( 3 ) . تقويم البلدان ؛ ص 315 . ( 4 ) . نزهة القلوب ؛ ص 104 . ( 5 ) . سرزمينهاى خلافت شرقى ؛ ص 122 . ( 6 ) . احسن التقاسيم ؛ بخش 1 ، ص 193 و 198 .